Monday, March 23, 2026

 Summary based on reading:


Summary:

  1. Ktānta Pratyaya in Karmani Prayoga:

    • क्त्वान्त प्रत्ययः कर्मणि प्रयोगे विशेषणरूपेण कार्यं करोति। (ktvānta pratyayaḥ karmaṇi prayoge viśeṣaṇarūpeṇa kāryaṃ karoti.)
      • Ktānta participles function as adjectives in Karmani Prayoga.
    • तत् कर्मणा सह लिङ्ग-वचन-विभक्तिषु (प्रथमा) अनुसरति। (tat karmaṇā saha liṅga-vacana-vibhaktiṣu (prathamā) anusarati.)
      • It must agree with the karma in gender (लिङ्ग), number (वचन), and case (विभक्ति) - specifically, the nominative case (प्रथमा विभक्ति).
    • क्रियापदं क्तान्त रूपेण प्रतिस्थापितं भवति। (kriyāpadaṃ ktānta rūpeṇa pratisthāpitaṃ bhavati.)
      • The regular verb form is replaced by the ktānta form.

    Example:

    • Kartari: रामः रोटीकाम् अखादत्। (rāmaḥ roṭīkām akhādat.) - Rama ate the roti.
    • Karmani: रामेण रोटीका खादिता। (rāmeṇa roṭīkā khāditā.) - The roti was eaten by Rama.
  2. Karma in Karmani Prayoga with Ktānta:

    • कर्मणि प्रयोगे क्तान्तप्रयोगे कर्म प्रथमा विभक्तौ एव भवति। (karmaṇi prayoge ktāntaprayoge karma prathamā vibhaktau eva bhavati.)
      • In Karmani Prayoga with ktānta usage, the karma is only in the nominative case (प्रथमा विभक्ति).

    Example:

    • Kartari: रामः फलम् खादितवान्। (rāmaḥ phalam khāditavān.) - Rama ate the fruit.
    • Karmani: रामेण फलम् खादितम्। (rāmeṇa phalam khāditam.) - The fruit was eaten by Rama.
  3. Regular Karmani Prayoga (without Ktānta):

    • कर्मणि प्रयोगे क्रियापदं आत्मनेपदे भवति। (karmaṇi prayoge kriyāpadaṃ ātmanepade bhavati.)
      • In Karmani Prayoga, the verb is generally in Ātmanepada.
    • क्रियापदं कर्मणः वचनं, पुरुषं, लिङ्गं च अनुसरति। (kriyāpadaṃ
    •  karmaṇaḥ vacanaṃ, puruṣaṃ, liṅgaṃ ca anusarati.)
      • The verb agrees with the karma in number, person, and gender.
    • कर्म प्रथमा विभक्तौ भवति। (karma prathamā vibhaktau bhavati.)
      • The karma is in the nominative case.

    Example:

    • Kartari: सः ग्रन्थम् पठति। (saḥ grantham paṭhati.) - He reads the book.
    • Karmani: तेन ग्रन्थः पठ्यते। (tena granthaḥ paṭhyate.) - The book is read by him. 
  4. Bhaveprayogah
  • भावेप्रयोगे यथा क्त्वान्तपदस्य नपुंसकलिङ्गं एकवचनरूपमेव भवति , तथा तव्यदन्त - अनीयरन्तपदानामपि   नपुंसकलिङ्ग - एकवचनरूपमेव भवति
       Eg : सः क्रीडेत् | (विधिलिङ्ग् )
               तेन क्रीडितव्यम्  (तव्यदन्तं )
               तैः धावनीयम्  |

5.  तव्यदन्त अनीयरन्त पदानि  कर्मणि भावप्रयोगयोः एव विध्यर्थे प्रयुज्यन्ते | कदापि कर्तरिप्रयोगे न प्रयुज्यन्ते | कर्तरिप्रयोगे तु विधिलिङ्ग्लकारः एव प्रयुज्यन्ते |

     
6. त्वान्तपदानि इव तव्यदनीर्यन्तपदान्यपि कर्मभिप्रयोगे कर्मपदस्य लिङ्गं वचनानुसारं रूपं प्राप्नुवन्ति |

No comments: