Summary based on reading:
Summary:
Ktānta Pratyaya in Karmani Prayoga:
- क्त्वान्त प्रत्ययः कर्मणि प्रयोगे विशेषणरूपेण कार्यं करोति। (ktvānta pratyayaḥ karmaṇi prayoge viśeṣaṇarūpeṇa kāryaṃ karoti.)
- Ktānta participles function as adjectives in Karmani Prayoga.
- तत् कर्मणा सह लिङ्ग-वचन-विभक्तिषु (प्रथमा) अनुसरति। (tat karmaṇā saha liṅga-vacana-vibhaktiṣu (prathamā) anusarati.)
- It must agree with the karma in gender (लिङ्ग), number (वचन), and case (विभक्ति) - specifically, the nominative case (प्रथमा विभक्ति).
- क्रियापदं क्तान्त रूपेण प्रतिस्थापितं भवति। (kriyāpadaṃ ktānta rūpeṇa pratisthāpitaṃ bhavati.)
- The regular verb form is replaced by the ktānta form.
Example:
- Kartari: रामः रोटीकाम् अखादत्। (rāmaḥ roṭīkām akhādat.) - Rama ate the roti.
- Karmani: रामेण रोटीका खादिता। (rāmeṇa roṭīkā khāditā.) - The roti was eaten by Rama.
- क्त्वान्त प्रत्ययः कर्मणि प्रयोगे विशेषणरूपेण कार्यं करोति। (ktvānta pratyayaḥ karmaṇi prayoge viśeṣaṇarūpeṇa kāryaṃ karoti.)
Karma in Karmani Prayoga with Ktānta:
- कर्मणि प्रयोगे क्तान्तप्रयोगे कर्म प्रथमा विभक्तौ एव भवति। (karmaṇi prayoge ktāntaprayoge karma prathamā vibhaktau eva bhavati.)
- In Karmani Prayoga with ktānta usage, the karma is only in the nominative case (प्रथमा विभक्ति).
Example:
- Kartari: रामः फलम् खादितवान्। (rāmaḥ phalam khāditavān.) - Rama ate the fruit.
- Karmani: रामेण फलम् खादितम्। (rāmeṇa phalam khāditam.) - The fruit was eaten by Rama.
- कर्मणि प्रयोगे क्तान्तप्रयोगे कर्म प्रथमा विभक्तौ एव भवति। (karmaṇi prayoge ktāntaprayoge karma prathamā vibhaktau eva bhavati.)
Regular Karmani Prayoga (without Ktānta):
- कर्मणि प्रयोगे क्रियापदं आत्मनेपदे भवति। (karmaṇi prayoge kriyāpadaṃ ātmanepade bhavati.)
- In Karmani Prayoga, the verb is generally in Ātmanepada.
- क्रियापदं कर्मणः वचनं, पुरुषं, लिङ्गं च अनुसरति। (kriyāpadaṃ
- karmaṇaḥ vacanaṃ, puruṣaṃ, liṅgaṃ ca anusarati.)
- The verb agrees with the karma in number, person, and gender.
- कर्म प्रथमा विभक्तौ भवति। (karma prathamā vibhaktau bhavati.)
- The karma is in the nominative case.
Example:
- कर्मणि प्रयोगे क्रियापदं आत्मनेपदे भवति। (karmaṇi prayoge kriyāpadaṃ ātmanepade bhavati.)
- Kartari: सः ग्रन्थम् पठति। (saḥ grantham paṭhati.) - He reads the book.
- Karmani: तेन ग्रन्थः पठ्यते। (tena granthaḥ paṭhyate.) - The book is read by him.
- Bhaveprayogah
- भावेप्रयोगे यथा क्त्वान्तपदस्य नपुंसकलिङ्गं एकवचनरूपमेव भवति , तथा तव्यदन्त - अनीयरन्तपदानामपि नपुंसकलिङ्ग - एकवचनरूपमेव भवति
Eg : सः क्रीडेत् | (विधिलिङ्ग् )
तेन क्रीडितव्यम् (तव्यदन्तं )
तैः धावनीयम् |
5. तव्यदन्त अनीयरन्त पदानि कर्मणि भावप्रयोगयोः एव विध्यर्थे प्रयुज्यन्ते | कदापि कर्तरिप्रयोगे न प्रयुज्यन्ते | कर्तरिप्रयोगे तु विधिलिङ्ग्लकारः एव प्रयुज्यन्ते |
6. त्वान्तपदानि इव तव्यदनीर्यन्तपदान्यपि कर्मभिप्रयोगे कर्मपदस्य लिङ्गं वचनानुसारं रूपं प्राप्नुवन्ति |
No comments:
Post a Comment