Sandhi Examples

 

भीष्म उवाच = भीष्मः + उवाच

• सन्धि-प्रकारः: विसर्ग-लोप-सन्धिः (Visarga-lopa Sandhi)
• नियमः (Rule): When a Visarga preceded by the short vowel अ (a) is followed by any vowel other than short अ (a), the Visarga is dropped.
• सूत्रम्: भोभगोअघोअपूर्वस्य योऽशि (८.३.१७) followed by लोपः शाकल्यस्य (८.३.१९)

इत्येतत् = इति + एतत्

• सन्धि-प्रकारः: यण्-सन्धिः (Yaṇ Sandhi)
• नियमः (Rule): When short इ (i) is followed by a dissimilar vowel (here, ए / e), it transforms into the semivowel य् (y).
• सूत्रम्: इको यणचि (६.१.७७)

एतच्छक्रवचनम् = एतत् + शक्रवचनम्

This occurs in two consecutive steps:

1. श्चुत्व-सन्धिः (Ścutva Sandhi):
   The dental त् (t) before a palatal श् (ś) turns into the palatal च् (c).
   सूत्रम्: स्तोः श्चुना श्चुः (८.४.४०) $\implies \text{एतत्} + \text{शक्र} \to \text{एतच्} + \text{शक्र}$
2. छत्व-सन्धिः (Chatva Sandhi):
   A श् (ś) following a stop consonant (like च्) optionally becomes छ् (ch) when followed by a vowel or semivowel (aṭ).
   सूत्रम्: शश्छोऽटि (८.४.६३) $\implies \text{एतच्} + \text{शक्र} \to \text{एतच्छक्र}$
   Together: एतच्छक्रवचनम् (etacchakravacanam).

अम्बरीषोऽभिपन्नवान् = अम्बरीषः + अभिपन्नवान्

• सन्धि-प्रकारः: उत्व-सन्धिः पूर्वरूप-सन्धिः च (Utva & Pūrvarūpa Sandhi)
• नियमः (Rule): When a Visarga preceded by short अ (a) is followed by short अ (a), the Visarga becomes उ (u), which blends with the preceding अ to form ओ (o by Guṇa). Then, the following अ merges into ओ, indicated by the Avagraha (

  ऽ

  ).
• सूत्रे:
  1. अतो रोरप्लुतादप्लुते (६.१.११३) $\to \text{अम्बरीष} + \text{उ} + \text{अभिपन्नवान्} \to \text{अम्बरीषो}$
  2. एङः पदान्तादति (६.१.१०९) $\to \text{अम्बरीषोऽभिपन्नवान्}$